INTERVIEW 10
Project 17
OZ: Het gaat om projecten waarbij het de bedoeling was dat mensen elkaar meer zouden zien, meer zouden ontmoeten, nou ja, op een manier die ze prettig vinden, en een groepsband krijgen. Kan je een project daarvan laten zien?
D10: Eh ja. Ja, ik kan het zo ook heeft laten zien. Ik hoop dat als ik zo meteen share screen doe, dat dat goed gaat, want eerlijk gezegd laat ik dat altijd anderen doen, haha.
Een goed voorbeeld: ik heb een paar samenwerkingsverbanden gedaan en verschillende kantoren daarvoor. Dat zijn die samenwerkingsverbanden voor [sector onderwijs] eigenlijk. Die zijn een paar jaar geleden, ik denk nu een jaar of zes, zeven geleden, uitgevonden door de minister voor Onderwijs indertijd. [Toelichting op doel organisaties]. Eh... En die organisaties die bestaan uit praten. Dus als er érgens veel ontmoet en gesproken wordt, dan is het wel bij dat soort type clubs.
Ik heb daar een paar goeie voorbeelden van. De samenwerkingsverbanden [regio x]. Daar gebeurde ook nog wel al iets bijzonders: dat waren twee aparte organisaties, maar die heb ik ervan kunnen overtuigen dat het heel handig en verstandig is om samen één kantoorruimte te nemen. Dus die... Daar moesten ze wel een beetje een drempel voor over, omdat er bij elke organisatie een directeur hoort. En twee verschillende organisaties waarvan je altijd een paar mensen natuurlijk hebt die het wat moeilijk vinden om eh... vermeende zelfstandigheid op te geven.
Dus dat was, in de vormgeving was het ook heel belangrijk dat... er eigenlijk geen hiërarchie zichtbaar was. Op het moment dat je hiërarchie introduceert, wordt het voor de mensen heel erg moeilijk om eh, nou er genoegen mee te nemen. Dus iedereen moest eigenlijk exact hetzelfde bediend worden. En de enige twee uitzonderingen om toch een kléin beetje hiërarchie te doen was dat de twee directeuren allebei een aparte kamer kregen. Dat was psychologisch ook goed, want zó gelijk hoefde dan ook weer niet iedereen te zijn.
OZ: Ja. En zat hem dat alleen in een eigen kamer, die hiërarchie, of waar zat hem dat nog meer in, qua vormgeving?
D10: Ehm..... Dezelfde functies hadden hetzelfde type ruimte. En ze kregen wel allemaal iets eigens, en dat heb ik eerst zeg maar, in dít ontwerp, eigenlijk opgelost middels vloeren en wat meubilair. Ehm... Er zijn heel veel soorten meubilair, maar doordat het gelijkmatig gemengd was, in ieder geval voor het oog, had toch iedereen het gevoel dat ze zelf iets hadden.
OZ: Kan je dat iets meer uitleggen? Want je zegt: gelijkmatig gemengd...
D10: Ja, je hebt het zeg maar heel veel verschillende soorten stoelen, in dit geval. Maar die rangschikt je zo, dat iedereen het gevoel heeft dat ze hun eigen type meubilair hebben, terwijl dat eigenlijk niet zo is. Want ze komen ergens anders ook nog wel weer voor om een beetje eenheid in dat hele pand te krijgen. Dus zoveel diversiteit is er dan ook weer niet, of het zit hem net even in een andere kleur. De akoestische schermen bij de werkplekken, die hadden allemaal hun eigen stoffering. Die schermen zelf waren allemaal gelijk, alleen juist door kleine kleurverschillen geeft het toch een beetje een gevoel van eigenheid. Het is heel subtiel, maar het werkte heel goed.
OZ: En is het alleen kleur of waren er nog meer aspecten waarin dat varieerde?
D10: Ehm...
OZ: Het meubilair.
D10: Ehm... Ja, zeg maar... ik noem maar wat, als je een ruimte hebt met twee of drie administratief medewerkers, dan is dat voor de ene club, had precies dezelfde soort ruimte en dezelfde lichtinval als de andere club. Want officieel zijn het nog steeds twee aparte organisaties. Alleen omdat ze zo ongelooflijk veel vergaderden, was het heel efficiënt om toch samen te gaan zitten. Ze hebben zelf dat ze vergaderen er ook nog onderschat, want ze hebben er achteraf nog een plek bij moeten maken. Want toen ze eenmaal ruimschoots konden vergaderen, vond iedereen dat zo fijn dat er toch weer vergaderd werd, haha.
OZ: Haha, ja.
D10: Dus dat werkte gewoon heel goed. En ik kan je daar wel even wat beelden van laten zien, even kijken of dat lukt?
OZ: Ja, als het goed is kan je je scherm delen met onderaan in de balk het pijltje, groene pijltje.
D10: Ja, even kijken. Eh... ...
OZ: En dan krijg je als het goed is eerst jouw schermen te zien, die je open hebt staan, en dan moet je degene die je wil laten zien, moet je aanklikken. En dat krijg ik dan te zien.
D10: Oh, ik moet nog even Zoom toestaan om dat... Sorry, dat had ik even niet in de gaten.
OZ: Maakt niet uit.
D10: ... Even kijken... We moeten heel eventjes stoppen zeker, want anders dan kan ie het niet toestaan. Ik denk dat ik er heel even uit moet en dan meld ik me opnieuw aan. Excuus.
OZ: Oké.
D10: Dit is vlak na de verhuizing, dus het ziet er nog een beetje kaal uit. Wat ook heel typerend is voor zo'n organisatie is dat, vanwege die sociale component, eh... is dat je... Het zijn allemaal flexwerkers. Er werken bijna alleen maar vrouwen, dat is ook heel opvallend. Eh, het zijn allemaal flexwerkers, en toch zijn ze er wel zo vaak, op enkele dagen zijn ze er allemaal, dat je eigenlijk toch gewoon het volledige aantal werkplekken nodig hebt. Dus er zijn wel wat informele werkplekken, maar er zijn vooral veel vaste werkplekken.
Dit is de grote ruimte die voor iedereen wel beschikbaar is. Eh, even kijken... Hier zie je de kantoorruimtes. Dat is met name voor de echte vaste werkplekken, die mensen die niet ambulant werk hebben, de administratie en financiën en... En daar zie je dat ze... ik weet niet of je het een beetje kunt zien; ik kan je zo meteen ook even plattegronden laten zien hoor, dat is misschien duidelijker. Ehm... En die ruimtes zijn precies even groot, maar ook door het vloerpatroon is elke kamer anders.
OZ: O ja, omdat die blokken verspringen en doorlopen onder die kamers.
D10: Ja, ja. Dus.... En dit zijn eigenlijk allemaal oude systeemwanden, die hebben we hergebruikt. En we hadden er bijna niks extra's bij nodig, alleen de indeling is compleet veranderd. Het systeemplafond is helaas ook gebleven, maar dat valt eigenlijk wel mee. Omdat die vloer zo afleidt, dat zie je op de foto wel, maar in de praktijk zie je dat systeemplafond eigenlijk niet zo heel erg.
Ehm... Dit is de kamer van een van de directeuren. Er staat nu nog, deze foto is nog met oud meubilair, maar die heeft dus ook echt een eigen overlegplek. Hij moest van de directie aanvankelijk alles meenemen, of in ieder geval van het bestuur, maar inmiddels is dat ook netjes zoals het andere meubilair.
Je ziet hier dat ehm... die is ook van de administratie, die hebben hun eigen akoestische schermen tussen de werkplekken door. En die zijn voor iedereen, dus hebben die vooral simpelweg een andere kleur. Dus dat is allemaal geen hogere wiskunde, maar het werkt in de praktijk dus wel.
OZ: Ja, dus dat zijn die schermen, die zijn net zo hoog als een computerscherm, zie ik op de foto.
D10: Ja. Dus, eh... Ja precies. Nee, als je ze heel veel hoger doet dan hebben ze geen oogcontact meer met elkaar.
OZ: Nee. Nee, omdat je zei het is voor de akoestiek...
D10: Ja. ... Maar het werkt... voor de akoestiek is het niet per se nodig, maar het is ook een beetje voor de rommel, want de éen, hè... ze werken wel in één ruimte en eh, het is fijn als ze zitten te bellen dat het akoestisch nog iets doet hè, want het zit in ieder geval wel in de goede richting qua geluidsadsorptie... Maar tapijten op de grond doet meer dan deze schermen, in dit geval. En ehm....
Maar dat is altijd een beetje het probleem van als je ruimtes hebt waarin mensen bij elkaar moeten zitten hè, min of meer gedwongen feitelijk, eh... dat iedereen een eigen manier van werken heeft en niet iedereen kan ertegen dat iemand anders rommel maakt, met name. En dan is het wel fijn dat je niet álles van de ander gelijk ziet.
OZ: Oh zo, ja. Dus het is afscherming tegen de rommel van een ander.
D10: Ja ja. Want je ziet het hier al dat de linker dus iets anders werkt dan de rechter. Ja. Ehm, even kijken...
Oh ja, dit is denk ik van iets later, is ook in die grote ruimte, is een beetje om dezelfde reden dat er van die akoestische schermen tussen zitten. Want voor het bellen, dat doen ze daar wel, maar daar heb ik aparte belhokjes voor gemaakt, omdat ze... En die zijn bij al die organisaties ongelooflijk populair. Dus eigenlijk, als het erop aankomt, wil iedereen toch graag alleen zitten.
OZ: Met een belhokje bedoel je dan eigenlijk gewoon een kamertje?
D10: Ja, echt gewoon kleine kamertjes die niet geschikt zijn om langdurig te werken. Maar ze kunnen daar wel gewoon even een uurtje gaan zitten bellen. Ehm... Wat je merkt bij dit soort organisaties is... praten is gewoon hun beroep. En overleggen dus. Ik weet nog dat ik er zelf ook nog wel verbaasd over was over de mate waarin dat hier gebeurde.
OZ: Haha. Ja, je zei net ook iets over die schermen, dat ze wat lager waren omdat oogcontact dan wel belangrijk is?
D10: Ja. Ja, dus er is wel heel bewust voor gekozen om geen... niet zeg maar de beetje Amerikaanse opzet te doen van met die cubicles. Omdat dat eigenlijk alleen maar gaat over ruimte besparen, en niet over prettig werken. Maar je merkt wel dat er ook behoefte is dus aan concentratiewerkplekken dn daar zijn die belplekken ook eigenlijk prima voor, om eventjes te gaan zitten. Maar die overlegruimtes kunnen daar ook voor gebruikt worden.
En dit is dan een wat opener overleg ruimte. Die grensde aan die... gewoon aan die grote werkplekken, feitelijk. Hier kan overlegd worden, maar ook de mensen die er niet zo héél vaak zijn kunnen daar even gaan zitten met hun laptop. Ze hebben allemaal laptops, dus dat.... en er staan alleen maar beeldschermen feitelijk.
OZ: Hier zie ik ook die verschillende stoelen. Echt héél verschillende stoelen.
D10: Ja, klopt ja. Maar die zijn door het hele pand heen, dus dan klopt het wel weer.
OZ: Ja. En je zei net: praten is hun beroep. Dus het ontwerp zal niet hebben hoeven helpen om ze met elkaar te laten praten. Maar die twee groepen die bij elkaar nu in één pand kwamen, heb je nog iets in het ontwerp gedaan om die met elkaar in contact te brengen, behalve dat ze samen in een pand zitten?
D10: Eh ja, dat kon je eigenlijk goed zien op die eh... moet ik even teruggaan... Je ziet dat die glazen wanden tussendoor ook echt glazen wanden zijn. Dus ze zien alles van elkaar. En dat is eigenlijk bij al die plekken zo. Het enige wat we later wel hebben aangepast is: dit zijn overlegplekken, daar worden soms gevoelige gesprekken gevoerd met ouders, en daar wil nog wel eens een traantje bij gelaten worden, dus daar hebben we toch folie met een print voor ontworpen, die komt misschien zo meteen nog voorbij, zodat de lichtinval en als je op een bepaalde manier... eh... eigenlijk alleen als je zit ben je beschermd. En dat huilen gebeurt nooit staand. Dus die transparantie blijft, er is alleen wel iets meer privacy geïntroduceerd. En dus niet bij de kantoren zelf, maar wel voor de buitenstaanders, de ouders.
OZ: Ja. En je zei ik heb daar print voor ontworpen. Heeft dat ook nog iets te maken met de organisatie en met wat ze doen?
D10: Ja. Ik zal het er even bij pakken. ... Even kijken.... Ik ben even per ongeluk uit mijn project gestapt.... Ik vind het altijd heel raar als andere mensen zo onhandig zijn, maar eh....
OZ: Haha. Maar het valt niet mee, al die programma's hoor, dat vind ik ook.
D10: Haha. ...
OZ: Ja, daar zie ik wat folie.
D10: Ja. Dus dit is bij de kamers van de directeuren, want die wilden graag ook iets meer privacy hebben, die zitten ook met huilende mensen. En zij hadden zeg maar wat kernwoorden binnen die organisatie van eh... ik geloof dat één van de twee had als motto inderdaad van 'samen leren', en we hebben daar gewoon wat woorden aan toegevoegd en daar een print voor ontworpen. Het is dus niet heel ingewikkeld, maar het is wel een duidelijke boodschap.
OZ: Kernwoorden van de organisatie, beide organisaties.
D10: Ja, precies ja.
OZ: En we hadden het net over het bij elkaar brengen van die twee groepen wat je daar eventueel voor hebt gedaan...
D10: Ja. Ze hebben bijvoorbeeld wel een gemeenschappelijke kantine. Die zal ik ook even laten zien. ... Het niet de mooiste ruimte, zeg ik er gelijk even bij omdat de oude vloerafwerking is blijven zitten en dat is een beetje jammer. Maar ehm...
OZ: Wat had je liever gedaan hier?
D10: Ja, ik had daar liever een iets vrolijkere kleur geïntroduceerd. Want, dit is nog het oude, het neutrale zeg maar, maar neutraal is eigenlijk nooit goed. Eh... Dus daar had oorspronkelijk iets moeten komen, maar vanwege de kosten is dat gewoon niet doorgegaan. ...
OZ: Ja. Daarom is het dit, een beetje zwart met spikkels zie ik.
D10: Ja, het is van dat hele lelijke Novilon. Maar goed, van de andere kant: je gaat er ook niet dood van.
Wat we wel hebben gedaan is... Oh, ik zal je ook nog even wat anders laten zien... Er moest nog een extra overleg ruimte bij komen, daar heb ik ook een print voor ontworpen. En deze tafel, die is helemaal modulair, die bestaat uit een paar verschillende maten, ik zal je zo de plattegrond laten zien, daar staat het ook duidelijk op. Ze kunnen geloof ik wel in tien verschillende manieren opgesteld worden.
OZ: Oké. De tafel bestaat uit stukken die je op verschillende manieren kan rangschikken?
D10: Ja, ja. Dus je kunt er een volledige cirkel van maken, ik heb dat gewoon op maat laten maken, dus zeg maar die twee koppen kun je tegen elkaar aan zetten, dan heb je een kleinere tafel. Dus je kunt het precies aanpassen aan het type overleg wat je hebt. Het staat allemaal op wielen, dus het is heel makkelijk verschuifbaar. Er zit uiteraard een rem op. Maar je merkt gewoon dat dat het heel goed doet in de ruimte.
OZ: En je zegt je kan het aanpassen aan het type overleg. Dan bedoel je natuurlijk ook het aantal mensen denk ik, want ik zie nu een vrij grote opstelling waar met veel mensen aan kunt zitten, en als het een cirkel is met minder. Maar bedoel je ook andere dingen?
D10: Ja, dit is de maximale opstelling. Als er bijvoorbeeld een eh... Ze hebben heel vaak zeg maar overleg in werkgroepjes. En dan moet je in die ene ruimte moet je eigenlijk verschillende opstellingen kunnen maken, want ze moeten wel met elkaar kunnen blijven communiceren, maar ze moeten ook in kleine groepjes kunnen werken. En dat kan met deze opstelling. Deze ruimte was aanvankelijk een kantoor voor één van de administratieve clubs, maar die heb ik achteraf toch nog aangepast voor meer overleg. Even kijken...
OZ: En de print op de wand is weer met de kernwoorden van de organisatie.
D10: Ja ja, want ze hebben er ook bijvoorbeeld veel overleg met hun bestuur, want die directeuren zijn in hún geval echt alleen maar directeur, maar het bestuur is de baas daar.
Even kijken of ik iets meer van de kantine heb.... Ik zag het net voorbij komen maar... Oh ja. Dat is die met die lelijke vloer. Ook hier kunnen ze verschillende opstellingen maken. Eh... ze kunnen gewoon alles aan elkaar zetten, ze kunnen in een carré zitten, hier kunnen ook prestaties gegeven worden. Maar het is dus ook hun, ja kantine klinkt zo oneerbieding, maar de lunchruimte. Dat vinden ze over het algemeen heel erg prettig.
OZ: Ja. Want is dit klaar of zouden daar nog meer meubels of decoratie of zo in komen uiteindelijk?
D10: Ehm... Ja, daar is later nog veel meer beplanting bijgekomen. Dus... om iets meer sfeer te geven. Dat zag je op die laatste foto, daar zie je bijna alleen maar die planten.
OZ: Ja.
D10: Wat zit hier ook een belangrijk element is: er zat een keuken in, die hebben we vervangen zodat ze ook met z'n allen kunnen koken, serieus. Want die sociale component was heel belangrijk. Ze willen, nou ja, in normale omstandigheden, eind van de week, of bij een gelegenheid, daar gezellig kunnen borrelen met z'n allen. Dat werkt heel goed. Dus ik heb die keuken zo vervangen dat je er én gezellig kunt borrelen, maar je kunt er ook met z'n allen gaan staan koken.
OZ: Koken? Deden ze dat ook al, of niet?
D10: Nou, ze hebben dat gedaan om te vieren dat ze samen gingen wonen. Toen hebben ze, dat was dan op een andere locatie omdat dat toen heel uitgebreid was, toen was dit nog niet klaar, en toen hebben ze ook een kookworkshop gedaan. En dat vond iedereen ontzettend leuk. Ik was erbij, het zou denk ik niks voor mij zijn, maar goed... nee, maar het werkte voor hen heel erg goed.
OZ: Zij waren van plan om dat vaker te gaan doen?

D10: Ja ja.
OZ: En waarom dacht jij van ik maak daar zo'n keuken in, was dat hun expliciete verzoek van wij willen dat vaker doen dus we moeten een keuken hebben waar we kunnen koken, of was het meer jouw idee?
D10: Nee, ik heb het zelf voorgesteld en ze vond het een heel goed idee. Het is ook echt geschikt om met veel mensen te doen, er zitten meerdere vaatwassers, nou ja meerdere koffiemachines, kookplaten.
OZ: Ja. Dus dat hadden ze er dan toch voor over, het budget, om dat te realiseren.
D10: Ja.
OZ: Jij dacht gelijk van dit is zo'n goede activiteit om ze bij elkaar te brengen, dat moet ik ondersteunen?
D10: Ja, zeker. Dus dat... nee, dat werd met open armen ontvangen, dus dat ging heel goed.
OZ: Ja. Om hoeveel mensen gaat het eigenlijk, die twee organisaties bij elkaar?
D10: eh...bij elkaar ongeveer 50.
OZ: Oh ja.
D10: Maar ze zijn er lang niet allemaal tegelijkertijd. Wat mij wel opviel bij al die organisaties die ik heb gedaan, zoals die samenwerkingsverbanden, is dat er altijd twee dagen zijn dat bijna iedereen er is. Dus dat is toch de capaciteit die je moet handhaven. En dat is altijd de dinsdag en de donderdag.
OZ: Ja, ja. Nee, dat is overal hoor, volgens mij. In enkele organisaties hoorde ik dat het juist de maandag of de vrijdag is, maar meestal zijn díe dagen wel van dan doen we met z'n allen overleg.
D10: Ja. En ze werken op de directeuren na allemaal parttime. Fulltime komt gewoon niet voor. En dan is de logische gedachte, want die vraag krijg ik standaard dan, van oh maar dan hebben we lang niet alle werkplekken nodig. Maar omdat ze er op dinsdag en donderdag bijna allemaal zijn, heb je toch meer ruimte nodig. Je kunt best iemand even voor een paar uurtjes op een plek doen, dat doe je thuis aan de keukentafel tenslotte ook, ook ergens neerzetten, maar niet structureel, en dan met name met de mensen die er eigenlijk wel heel veel zijn.
OZ: Ja. Ja. ...
D10: Maar dat dit werkt heel goed. Het is in mijn ogen dus niet de meest vrije ruimte, maar het is wel netjes en, in ieder geval nu met die beplanting erbij is het ook weer een stukje beter geworden.

OZ: Het ging ook vooral om die functies, dus dat je daar met zijn allen terecht kan, zo'n beetje met zijn vijftigen dan.
D10: Ja, deze ruimte is daar heel geschikt voor, die is echt heel groot, dus eh... Ik kan je even de plattegrond laten zien van het pand. Die had ik klaargezet... Even van dichtbij... ... Jij ziet hem nu ook?
OZ: Ja.
D10: Kijk, dit is die kantine die we net... of hè kantine, ik krijg dat niet eh....
OZ: Ja, dat moet dan tegenwoordig bedrijfsrestaurant heten of zo.
D10: Ja, het is een bedrijfsrestaurant, haha. Ik moet altijd heel hard nadenken om dat niet te zeggen. s voordat ze niet echt naar werk of dat niet te zeggen.
Even kijken... wat de routing is. Dit is de lift, dit is het trappenhuis. En dan kom je hier binnen, ook nog in een grote ruimte. En die is officieel niet van hen, maar met toestemming van de eigenaar, of eigenlijk wilde hij dat ook graag, eh.... De rest van het pand ziet er namelijk heel somber en donker uit. Terwijl, dit is enorm licht geworden door de ingreep. En toen mochten we dit er eigenlijk gewoon bij trekken voor algemeen gebruik. Dus zij zelf kunnen het gebruiken, maar de andere huurders mogen het ook gebruiken. Maar je ziet dat hier ook een overlegplek is, hier is een overlegplek, het is heel aangenaam binnenkomen daardoor.
OZ: Waarom vond je dat belangrijk?
D10: Het is een eh...hele gevoelige bezoekersgroep, met name ook, daar. Het zijn ouders met een probleem en kinderen en een probleem, en dat probleem is als je daar komt nog niet opgelost. Dus je moet gelijk wel heel erg welkom zijn op het moment dat je de deur open doet of de lift uitstapt. Als je dat niet hebt dan sta je al met één-nul achter als je een gesprek moet gaan voeren. En als het er fijn en verzorgd uitziet, en het is gewoon een warme omgeving om binnen te komen, niet alleen fijn om in te werken, maar die bezoeker moet zich ook daar gelijk thuis in voelen en zich goed verzorgd weten. En ik denk, weet je wel, als het niet comfortabel is of als de uitstraling niet plezierig is, of niet een beetje opwekkend, hè... Ik heb echt geprobeerd om het ook echt een opwekkende omgeving te laten zijn.
OZ: Hoe heb je dat gedaan, bijvoorbeeld?
D10: Nou bijvoorbeeld door het kleurgebruik. Het zijn geen organisaties met veel geld en kleur kost nou eenmaal niks, dus... Dat dat zie je met name heel erg in de vloer terug, daar is het heel uitgesproken.
OZ: Dat oranje, of heb je dan ook bepaalde kleuren waarvan je denkt dat is meer...
D10: Ja, ik ben wel een beetje in... even de foto's erbij pakken... Even kijken waar je het goed kunt zien... Dit is de basiskleur, en overal zitten eigenlijk rood en groen en witte elementen in. En die hebben ook een verschillende textuur waardoor het heel levendig wordt. Het is dus niet dat je je nek over de randjes breekt of dat dat hard gaat slijten. Maar het is allemaal een hele degelijke kwaliteit. En in samenhang met het behang bijvoorbeeld, dat zit in precies dezelfde kleurtonen, is het meer of minder uitgesproken.
OZ: Oké. Dus ook behang in plaats van geschilderd bijvoorbeeld, is dat een bewuste keuze?
D10: Ja, ja. Ehm... Ja, het zijn vrij lelijke systeemwanden en als je ze behangt dan zie je daar wat minder van. Want we hebben dus alles hergebruikt. Het is allemaal volkomen op een andere plek terechtgekomen. En eerlijk gezegd, dat is meer werk dan nieuw bestellen hoor. Het is ook niet goedkoper, maar het is wel duurzaam.
OZ: Ja ja. Dus dat was vooral om het aantrekkelijker te maken.
D10: Ja, ja. ... Hier zie je dus ook, dit is wel een beetje van voor de verhuizing hoor, maar hier zie je dus ook wat meer van het kleurgebruik. Hier staan de systeemwanden nog niet allemaal, die moeten nog opgebouwd worden.
OZ: Die verschillende kleuren vloerbedekking denk ik hè... En dat wit, wat is dat op de vloer?
D10: Nee, dat is ook een tapijt. Ja, het zijn niet de mooiste foto's hè, zijn met een telefoon gemaakt, tijdens de uitvoering. Maar hier deze die heeft, ja, een soort van... Nou het tapijt heet Pebbles, dan heb je er gelijk een beeld bij denk ik. Dus het heeft die structuur. En die wanden staan daar eigenlijk een beetje willekeurig overheen, zodat al die vlakken doorlopen in die ruimtes. En dat schept ook een soort van verbondenheid. ...
OZ: Dit vind ik interessante beslissingen die je neemt, om die vlakken bijvoorbeeld onder de wanden door te laten lopen, om te werken met verschillende texturen, en bepaalde kleuren, heel veel kleur.
D10: Ja. Dat heeft ook iets aan over de diversiteit van die organisatie hè. Je hebt met zoveel... die doelgroep is zo divers. [Beschrijving van de doelgroep.] Het is heel tegenstrijdig, weet je wel, maar het laat ook een beetje iets van de complexiteit van de problematiek zien. En dat moet je misschien weten, maar ik denk dat je het wel kunt voelen op die manier.
OZ: Ja. Ja, aha. Oké... Had je nog een project uitgezocht? Ja, hoewel ik eigenlijk ook nog wel over die, wat was het, op jouw website, die [type bedrijf], daar zou ik ook nog wel iets over willen horen...
D10: Zeker. Ja. Even kijken, die heb ik hier staan. ...
Project 18
OZ: Dat was natuurlijk sowieso al een heel mooi pand.
D10: Jaah, het is fantastisch, dat was echt een ontzettend leuk, intensief project. Vond ik trouwens met die samenwerkingsverbanden ook hoor, maar dit was wel.... Dit doet echt een beroep op alle kennis die je hebt.
OZ: Ja? Hoe kwam dat? Waarom was dat nodig?
D10: Nou, het is én een monument, en niet zo'n klein beetje ook. Het is een van de weinige panden die in rococostijl is herbouwd in de 17de eeuw, ooit. Het is al veel ouder.... even kijken, ik moet even door een berg bestaande situatie heen... Je weet zeker dat je van alles tegenkomt tijdens de bouw, want je weet gewoon niet wat je ziet. Het is in de jaren 70 is het verbouwd door [naam], een bekende architect, dus dat had echt dat typische jaren 70 interieur. En nou, sommige dingen zijn verschrikkelijk, dat zou ook nu niet meer mogen, maar je zag ook wel dat het wel een jaren 70-interieur van niveau was.
Ik had dan een beetje het geluk dat hij vrij veel gesloopt had, zodat ik wat vrijer was in de indeling, daar kon Monumentenzorg gelukkig niks meer over zeggen. Tegelijkertijd heb ik zelf natuurlijk ook een enorme behoefte om zo'n pand zo respectvol mogelijk te benaderen. Ik bedoel, het is een feestje, zo'n pand.
OZ: Ja!
D10: Want ik heb vrij veel monumenten gedaan altijd, maar dit was wel een van de leukere en meest interessante. Ehm... wat hier belangrijk was: het is een buitengewoon hiërarchische organisatie. De directeur is een hele dominante meneer, het hoofd van [P18]. En die heeft gelukkig een ontzettende aimabele rechterhand. En als hij die rechterhand niet had, zou er helemaal niks van terechtkomen. Maar in dit geval was het dus voor iedereen heel goed dat hij de allermooiste kamer kreeg, dat was goed voor de rest van de organisatie.
OZ: Oké. Hoe groot was deze organisatie ongeveer?
D10: Zeg maar 25 vaste medewerkers en er werd heel veel ingehuurd.
OZ: Oh ja, ja
D10: Nee zeg maar even 30, zeg ik uit mijn hoofd.
OZ: Dus zij kenden elkaar sowieso al allemaal.
D10: Ja. Ja, ze kennen elkaar heel goed. Het grappige hierbij was dat... het eigenlijk het idee was dat elk groepje mensen dat hetzelfde werk doet, dus de [type x] of de [type y], en binnen die [type x] zit ook weer een behoorlijke hiërarchie, allemaal eigenlijk in een eigen hok moesten. Maar tegelijkertijd moeten ze wel contact met elkaar kunnen houden. Dus ik heb wel geprobeerd om dat zo transparant mogelijk te houden. En dat is zeg maar binnen het concept van zo'n monument, is dat, met name op de beletage was dat heel lastig, want dan heb je gewoon een aantal grote aparte ruimtes. Eh... Ik had bijvoorbeeld ook een lunchruimte ontworpen, want die hadden ze in het vorige pand gewoon niet, iedereen at gewoon een boterhammetje achter zijn bureau.
OZ: En jij zei dat is toch wel goed als jullie dat hebben?
D10: Ja.
OZ: En waarom vond je dat belangrijk?
D10: Omdat je toch merkte dat dat contact nodig was. Want mensen probeerden dan wel zeg maar ook met elkaar bijvoorbeeld een wandelingetje te maken in de lunchpauze, nou is dat sowieso een goed idee natuurlijk, maar als het giet van de regen zit iedereen dus gewoon achter zijn bureau. En de neiging om achter je bureau te blijven zitten en geen interactie te hebben met elkaar is eigenlijk ook heel groot daardoor. Ehm...
OZ: Ja, dus toen dacht jij nou ik zorg dat er een plek is waar ze kunnen lunchen. Weet je iets over of ze dat dan inderdaad ook zijn gaan gebruiken, of de oude gewoonte niet heel hardnekkig was?
D10: Nou, dat was nog wel een apart verhaal. We hadden uiteindelijk... er worden ook vaak feesten gegeven.
OZ: Oh ja?
D10: Ja. Het is gewoon een bekende [bedrijf], [P18].
OZ: Oh, zo. Ja.
D10: En dan komen al die [klanten] en BN-ers en... Eén keer per jaar is er een heel groot feest in de tuin, dus daar moesten ook speciale installaties voor aangelegd worden. De tuin is er ook voor ontworpen. Maar daaraan grenzend had ik dus die lunchruimte en een keuken gemaakt. In die keuken gaan ze niet echt staan koken, want als ze echt uitgebreid iets willen dan wordt er gewoon gecaterd. Dus er moest wel catering kunnen plaatsvinden. Intern hebben ze ook nog wel eens een borrel of een feestje, of bij een [pr-activiteit], dat is dan een iets minder groot feestje, en daarom moesten al die ruimtes dus ook heel flexibel zijn. 
Maar die lunchruimte, dat was aanvankelijk een heel goed idee, en ik denk vlak voor de oplevering, zei de directeur opeens: 'Gaan we niet doen. Iedereen blijft gewoon lekker achter zijn bureau zitten.' En eh... nou ja, alles wat daarvoor al besteld was, geld speelde geen rol, dat mocht er weer uit en er moesten gewoon werkplekken gemaakt worden.
OZ: Wat jammer.
D10: En toen ja, toen is één van de andere monumentale ruimtes, daar is toen een soort van vergaderruimte van gemaakt, en uit eindelijk zijn ze daar toch gaan lunchen. [Telefoon gaat] Sorry, moet ik even uitzetten.
OZ: Kwam het toch nog goed. Een beetje. Maar het idee van een lunchruimte aan de tuin is natuurlijk hartstikke leuk.
D10: Ja, ja, dat was een hele mooie ruimte.
Eh, ja, plattegronden weet ik niet of het heel zinvol is. Wil je die zien?
OZ: Eh, nou, nee, als je het zo kan uitleggen is het prima. Het gaat meer om de vormgeving.
D10: Ja, het is heel complex dus eh.... Wat we bijvoorbeeld wel hebben gedaan is, er zat wandbespanning in de monumentale ruimtes uit de jaren 70. Dat had niks met de historie te maken.
OZ: Oh.
D10: Ja, de wandbespanning op zichzelf wel, maar de uitvoering niet. En ik heb daar bijvoorbeeld, dit is dan de ruimte bij de receptie waar de mensen binnenkomen. Nou ja, ik heb in die ruimte eerst wel een soort van... gekeken welke kleur goed is voor die ruimte en historisch verantwoord. Dus daar heb ik uitgebreid onderzoek naar gedaan.
OZ: En hoe bepaal je welke kleur goed is voor die ruimte?
D10: Ik ben bang dat dat gewoon gevoel is.
OZ: Ja? En waar kijk je naar, bijvoorbeeld?
D10: Eh... naar de grootte van de ruimte, de lichtinval, en wat er later moet plaatsvinden. In ieder geval moesten er twee werkplekken komen en er zou heel veel inloop zijn, want iedereen had er ook z'n post op, pakjes worden er afgegeven en bezoekers melden zich daar, eh.. Dus ook daarvoor geldt: je moet warm binnenkomen, maar het moet wel kloppen met die ruimte.
Het monumentale aspect heb ik voorop laten staan bij het type wandbekleding, eh... Nou ja, daar hebben we uitgebreid onderzoek naar gedaan. Ehm... We weten niet meer wat er oorspronkelijk heeft gezeten, maar het is heel aannemelijk dat het dit type stof is. In die tijd werd er heel uitbundig gestoffeerd met kleuren, daar was niets terughoudends aan, en het grijs met bruin van deze tijd zou al helemaal nooit gebeuren. Dus je kon je ook wel wat veroorloven in die ruimtes. Dus deze ruimte heeft een rode wandafwerking gekregen, alle sierlijsten zijn in ere hersteld, de gouddecoratie is gedeeltelijk teruggebracht, het is allemaal afgewerkt met bladgoud. Maar het is een hele... en er is verder modern meubilair in geplaatst.
Ik heb een oude vloer, zeg maar houten vloeren met een oude... hoe moet je dat zeggen, oud verband en terug laten brengen in alle ruimtes, en dat heeft die ruimtes ook weer enorm omhoog gehaald. Er lag ook jaren 70 parket in dus eh... Er was veel aandacht aan besteed. Dit is de ruimte daarnaast, die is hier nog niet helemaal klaar met stofferen. Ehm...
OZ: Blauwe wandbespanning.
D10: Ja. Dit is een ruimte met wat minder daglicht, dus daar is kunstlicht heel belangrijk. Het is wel aan een atrium, maar je ziet al dat, zeg maar zonder kunstlicht is het al heel donker.
OZ: Toch glanst het ook wel, zie ik. Wat voor materiaal is het?
D10: Die wandbekleding?
OZ: Ja.
D10: Dat is zijde. Er is nog maar één fabriek die het maakt, in Parijs, dus dit is helemaal op bestelling gemaakt. Ja, en ik zal heel even kijken, want dit is één van de weinige projecten waar ik ooit een fotograaf voor heb gehad, en die moet ik hier hebben... Ik dacht dat ie hierbij zat, maar...
OZ: Het maakt het heel levendig ook, de textuur, laat ik het zo zeggen, aan de wand.
D10: Ja. Ja, dat wordt echt nog met van die ouderwetse gietijzeren rollen, wordt dat motief erin gedrukt. En ehm....
OZ: Nou was hier in dit monument, was die wandbespanning er van oorsprong en wilde je die terugbrengen en gelijk goed gebruiken voor de nieuwe functie.
D10: Ja.
OZ: Heb je ooit overwogen om in een ander project, wat niet uit die tijd stamt, ook zoiets dergelijks te doen?
D10: Ehm... Ik heb toevallig nu een opdrachtgever die het heel graag wil, maar alleen die heb ik het afgeraden.
OZ: Waarom?
D10: Nou dat is grappig, dat is dus een particulier. Daar heb ik twintig jaar geleden van alles voor gedaan en die kwam deze zomer terug. De verkering is uit, het huis, moet anders, een nieuwe vriendin, en nou ja. En hij heeft een eh.. fobie voor akoestiek. Het is een rond huis, en dat is akoestisch enorm lastig.
OZ: Ja!
D10: We hebben daar indertijd niks aan gedaan, ik heb toen maar een paar onderdelen van die woning gedaan, maar nu moet alles... En dan wil hij graag op de wanden, wil hij wandbespanning. Maar hij wil ook graag het meubilair wat ik indertijd heb ontworpen, wil hij gewoon handhaven omdat ie daar nog steeds heel tevreden over is. En die twee verenigen zich gewoon niet met elkaar.
OZ: Waar zit hem dat in?
D10: Ehm... Het meubilair is van wand tot wand en van vloer tot plafond. Ehm... één van de twee. En met name die van wand tot wand is, die zou dan aansluitingen bovenop krijgen of je moet ook het héle meubel gaan aanpassen. Maar het is een vrijdragend meubel, dus er zit een enorme constructie achter. Anders begin je een concept waarbij je aftimmerlatjes moet gaan gebruiken, en eh, het wordt er allemaal niet fraaier van. Terwijl we het ook op een andere manier kunnen oplossen die akoestiek namelijk, dus...
OZ: Ja, dus heel praktisch eigenlijk.
D10: Ja. Ja, dus het is in dit geval een beetje een kwestie van maar gewoon heel vriendelijk niet toegeven, want het is gewoon niet goed voor die mensen. Dus zo dwingend kan ik wel zijn. Even kijken...
OZ: Je had het net over die vergaderruimte waar ze uiteindelijk zijn gaan lunchen. Heb je daar ook een beeld van?
D10: Ja, dat heb ik. We mochten... Ik heb enorm veel overleg gehad met Monumentenzorg, dat was echt een probleem. Een van de dingen om het bruikbaar te maken en bijvoorbeeld die lunchruimte, die er nu niet meer is, te kunnen gebruiken was dat er eigenlijk een extra deur moest komen. En ook voor de onderlinge verbinding met de trappen, want het waren echt levensgevaarlijke trappen die in dat pand zaten, moesten er ook andere trappen in. Dat heb ik alleen maar voor elkaar kunnen krijgen, die trappen dan, door te zeggen van dat is prima, maar als hier iemand z'n nek breekt als jullie voet bij stuk houden dan zijn jullie aansprakelijk. Nou, daar hadden ze geen zin in, mochten trappen toch. 
En waar ik wel heel erg verbaasd over was, was dat ik die extra deur mocht maken. Omdat je daarmee wel een structuur van het pand doorbreekt. Nee, daar deden ze dan weer helemaal niet moeilijk over. Dus je hebt ook te maken met willekeur hoor.
OZ: Ja.
D10: Even kijken... Je kunt het hier een beetje zien. Hier waren we al bezig om het weer om te bouwen naar... eh. Nee, dit was nog... nee die boekenkasten dat is een thema.... Ik heb nog nooit zo veel boekenkasten als hier ontworpen.
OZ: Dat is natuurlijk omdat het een [type bedrijf] is, denk ik, dat dat de reden vooral was?
D10: Ja.
OZ: Of had je ook nog andere redenen?
D10: Ehm... ja, nou ja, akoestisch is het natuurlijk ook fantastisch, heel veel boeken. Dus daar hoef je weinig aan te doen. Op deze verdieping ligt overal een houten vloer en maar in alle kantoorruimtes ligt ze het tapijt. Omdat iedereen ook heel geconcentreerd moet kunnen werken, en dan ja, is tapijt toch gewoon de beste oplossing, in combinatie met wat extra stoffering.
Ehm, hier zie je de deuren naar de tuin toe. Dat was er allemaal al. Het kleurgebruik is absoluut niet historisch, maar ehm.... het bindt die ruimte heel mooi samen.
OZ: Die donkere wand bedoel je, en dan...
D10: Het is een wat lagere ruimte dus... Dit is die extra deur die ik heb laten maken, die is helemaal in stijl gemaakt zoals de overige deuren daar. Ehm... ...
OZ: Je zei het kleurgebruik, wat ik hier vooral zie is een soort donkerbruine muur, die donkere kleur dat helpt om het samen te binden, zei je?
D10: Ja, ja. En je kunt het je hier veroorloven in combinatie met ook de verlichting die hier is toegepast. Het plafond wordt overal aangelicht, dat is in alle ruimtes zo, waardoor je toch meer gevoel van hoogte krijgt. En deze ruimte is relatief laag. Eh... En het grenst aan de tuin, dus het is wel een líchte ruimte, dus dan kun je je best zo'n zware kleur veroorloven.
OZ: En waarom wilde je dat graag?
D10: Juist omdat het oorspronkelijk dus de lunchruimte zou worden. Eh, nou plat gezegd: het is heel gezellig, om in een warme, vormgegeven ruimte te zitten. Dat woord mag je geloof ik niet gebruiken hè, op de kunstacademie.
OZ: Nee, maar hier nu wel hoor, haha.
D10: Haha, precies, gewoon gezellig.
OZ: Ja, en je zei: een warme vormgegeven ruimte, geloof ik hè? Wat bedoel je daar nog meer mee?
D10: Ehm... zorgvuldigheid. Dat moet ook altijd zichtbaar zijn. Het moet altijd het gevoel oproepen dat alles klopt in die ruimte. En eh... Tenminste, dat is mijn mening hoor, dat is denk ik ook heel persoonlijk, maar eh... Als je iets hebt waar je aan blijft haken, dan kan dat heel verstorend werken, weet je wel, het kan ook heel afleidend zijn. Want zo'n loungeruimte kun je toch ook voor overleg gebruiken, dat vindt nu ergens anders plaats, maar die eh... Tenminste, ik spreek helemaal voor mezelf: ik heb daar last van. En ik weet dat andere mensen dat ook hebben. Dus ik probeer mezelf vaak ook een beetje als de maat der dingen te nemen, van wat gaat me storen als ik in een overleg zit, en waardoor luister ik dan niet meer goed? En dat kun je natuurlijk ook gewoon hebben in een gesprek wat je met elkaar hebt, dat je op een gegeven moment denkt hoe zit dat nou, en iemand zit eigenlijk gewoon tegen je aan te praten. En dat wil je niet. Je wil gewoon zorgen dat alles klopt, en dat het mooi is, ook zo'n woord dat je niet mag gebruiken, dat het gewoon mooi is.
OZ: En wat zou het bijvoorbeeld kunnen zijn in deze ruimte waar je dan aan had kunnen blijven haken?
D10: Ehm... Als bijvoorbeeld zijn installaties niet goed waren weggewerkt. Want dat is ook één van de dingen: in zo'n historisch pand zit nul installatie. Het is nu één grote installatie, maar je ziet er helemaal niets van. Dus dat was ook wel een kunst apart. Je ziet hier op deze foto, zie je nog een uitblaasrooster.
OZ: Ja.
D10: Die heb je nou eenmaal nodig. Die wanden zijn iets naar voren gekomen, er zit eigenlijk een voorzetwand, maar je ziet dus helemaal niks van die installaties meer. Die kasten moeten daar nog tegenaan geschoven worden, dan zit het rooster precies boven die boekenkast, waardoor je 'm precies niet meer ziet. En eh... Want dan heb je zo'n mooie historische ruimte hè, waar het gezellig is, en dan ga je je zitten ergeren aan hoe de installaties zijn ingepast. Wat ik al zei: het zit tjokvol installaties, maar je ziet er nergens iets van.
OZ: Ja. En nog iets, waaraan je kan blijven haken?
D10: Ehm... Ja, als je bijvoorbeeld die deur niet identiek had uitgevoerd aan deze, deze is nog niet afgewerkt, maar als die deur dicht is, dan ziet hij er precies hetzelfde uit.
Nou ja, het was gewoon wel heel fijn om dit in zo'n project te kunnen doen, want nou ja, het is natuurlijk vrij kostbaar. Het hele project heeft denk ik, het is twaalfhonderd vierkante meter, maar het heeft denk ik alles bij elkaar, inclusief het meubilair, en dat is dan niet voor de buitenwereld overigens, eh ongeveer [x] miljoen euro gekost. Dus er mócht ook wat.
OZ: Ja. Dat is ook wel eens fijn.
D10: Ja. ... Er moest ook nog een appartement in voor eventueel gasten. Ehm, oh ja, dit is denk ik leuker om te laten zien...
OZ: Ik ben ook wel geïnteresseerd in die vergaderruimte, die waar ze uiteindelijk zijn gaan lunchen.
D10: Ja, die eh...
OZ: Zijn ze daar gaan lunchen omdat dat de enige plek was waar je met meerdere mensen kon zitten?
D10: Ja.
OZ: Ja? Oké.
D10: Ja, even kijken... Dit is de kamer van de directeur. Die heeft allermooiste kamer, die is heel groot. Dat zijn nog antieke kroonluchters trouwens, die hebben we allemaal laten restaureren en van LED-lampen voorzien. Hij heeft ook de gouden wandbespanning. Er zijn overal dit soort vloeren in terugkomen.
OZ: [...] parket, ja.
D10: Ja. En al het meubilair is los van de ruimte gebleven eh... of van de wanden gebleven, om niet eh.... ja, we hadden ze gewoon nodig, om niet te concurreren met de historische wanden.
OZ: Ja.
D10: ... Alle trappenhuizen zijn als boekenkast uitgevoerd, overal.
OZ: Ja, leuk.
D10: Zowel aan de binnen- als de buitenzijde. Ehm, even kijken, de vergaderruimte...
OZ: Heb je er bewust voor gekozen om ook met die trappenhuizen iets te doen?
D10: Eh... ja! Zodat je overal die ervaring van het vak waarmee je mee bezig bent hebt. En dat geldt voor de bezoekers ook trouwens. Ja al die wanden, zeg maar de hele verkeersruimte, dat is een grote boekenkast. Eigenlijk zonder uitzondering. Je ziet ook hier zelfs op de zolderverdieping, waar ook werkplekken zijn, de nieuwe trap naar beneden is aan weerszijden ook uitgevoerd als een boekenkast. Je loopt tegen de boekenkasten op. Het kan niet op wat dat betreft, maar het is daardoor ook heel warm en fijn geworden.
OZ: Ja. Ja. ... Is dat iets wat je in een ander project ook wel eens hebt gebruikt om dat te bereiken, een boekenkast?
D10: Nee, niet op die manier. Het komt wel vaker voor, maar niet in deze mate, dit was natuurlijk heel extreem.
OZ: Ja.
D10: ... Ik zie nu even een foto van hoe de werkplekken toch met elkaar verbonden zijn, een beetje. Dit is de kamer van de rechterhand van de directeur. En, nou ja hier is nu even het licht uit, maar daar zitten wel allemaal dit soort wanden in. Die zijn allemaal ook op maat gemaakt, want in een historisch pand is álles. Maar hierdoor is er toch onderling contact mogelijk. En hier op de kop zit nog een overlegplek op, want deze hele aardige rechterhand moet altijd alles opvangen wat er mis gaat in het bedrijf. En bij hem aan tafel zitten ook wel eens mensen te huilen, haha.
OZ: Haha, ja.
D10: Ja. ... Oh ja, dit is dan de plek waar je even kunt uithuilen. Ehm... Nou ja, hij heeft uiteindelijk ook boekenkasten, hij is nog bezig met inruimen hier. Ik heb dus wel allemaal foto's van een fotograaf, alleen heb ik ze dus niet in dit overzicht staan.
OZ: Nee. Maar daarvan staan er dan een aantal op je website denk ik.
D10: Ja ja. Ja. Dus... Als je die achteraf nog wilt kan ik ze zo voor je opzoeken hoor.
OZ: Prima. Ja.
D10: Oh ja, het is nu de overlegruimte, lunchruimte.
OZ: Is daar ook een raam naar buiten of is dat inpandig?
D10: Eh, nee, het is inpandig gedeeltelijk, maar het grenst aan een atrium en daar is ooit de wand... even kijken hoor... Ja, dat zie je hier. Dit is een atrium.. om dit op deze manier op te hangen was niet mijn idee, maar opeens hing het er... Dit is een atrium met een lichtkoepel daarboven. Dus je hebt indirect daglicht, dus je moet het hier echt wel van het kunstlicht hebben. Maar je kijkt dan ook hier wel weer uit op een verdiepingshoge boekenkast. En dit hier is een, nou ja, héél klein pantry’tje. Je kunt hier naar beneden toe en dan kom je in de keuken terecht. Dus alles is wel bij de hand.
OZ: Ja.
D10: Maar dit had dus eigenlijk oorspronkelijk in die benedenruimte moeten staan. En deze ruimte wordt ook veel voor recepties gebruikt.
OZ: Ja. Ja.
D10: Maar wat hier een beetje jammer is, is dat, ja, alle stoelen waren al besteld en die moesten dus blijven en eh, die kleuren, die kloppen niet. Dat is een beetje jammer. Die klopten dus wel bij die andere ruimte, je ziet hier allemaal een beetje zeg maar geel-bruinachtige tinten in zitten.
OZ: Die hoorden bij die bruine wand?
D10: Die was bedoeld voor bij die gele boekenkasten en die bruinachtige muur. Dus ja dit klopt voor mijn gevoel dan dus weer niet. Maar goed, misschien moet je het ook weten hoor....
OZ: Ja, het kan toch wel? Bij het goud van die kroonluchter en zo.
D10: Ja. Maar goed, dat vind ik zelf een beetje jammer. Maar ja, als het net gebeurd is doet het pijn, en nu denk ik ach, nou ja, pech gehad.
OZ: Ja. Ja.
D10: Ja en hier zie je dat dit nu werkplekken zijn geworden.
OZ: Ja. Ja inderdaad.
D10: En eh... Nou ja, dit zijn verlichtingsarmaturen, die zijn ook speciaal voor dit pand ontworpen. Het is in principe wel een systeem, maar overal zijn die plafonds heel bijzonder, die zijn ook allemaal historisch. En dit is een vrij lage ruimte, hier werkt dat ook heel erg goed door ze van beneden aan te lichten, en wat accentverlichting naar beneden toe te hebben. Dan heb je eigenlijk verder niet zo heel veel meer nodig. Iedereen heeft ook nog persoonlijke verlichting op de werkplek gekregen die ze zelf kunnen verstellen in de hoogte. En dat werkt heel erg goed.
OZ: Ja.
D10: En in dit geval hoefde ik geen schermen te plaatsen, want bij iedereen ligt het bureau altijd helemaal vol, dus dat is zonder uitzondering, dat is gewoon de aard van het werk.
OZ: Dus er hoeft geen scherm tegen de rommel van de ander want je hebt zelf ook rommel.
D10: Nee clean desk policy bestaat hier niet.
OZ: Haha, ja.
D10: Ja. Ze hebben allemaal een vaste werkplek, flexplekken daar doen ze niet aan.
OZ: Ja. Oké... Ja, we zijn inmiddels een beetje door de tijd heen. Ik weet niet of je nog afsluitende opmerkingen hebt over het samen zijn en het groepsgevoel in de projecten?
D10: Ehm, ja... in mijn ogen is inderdaad eh....is het vooral heel veel eh... ja, psychologie van de koude grond hè, die je steeds probeert toe te passen in dit soort projecten. En het aardige van deze twee projecten is dat ze volkomen tegengesteld zijn. Gewoon door de aard van de organisatie, nog los van de panden zelf. Ehm.... 
Ik denk dat je een uitermate belangrijke rol kunt spelen in het welbevinden van de mensen die daar dag-in-dag-uit komen te zitten. Op een goed moment doe ik de deur achter me dicht en is het klaar, maar zij zitten daar gewoon jaren hè, ja, behoorlijk lang over het algemeen.
En wat je ook ziet is dat je erg voorbij het wensdenken van iedereen moet. Mensen zien zichzelf vaak op een heel andere manier dan wat ik waarneem. Iedereen denkt dat samen leuk en gezellig is, en toch moet je dat altijd heel zorgvuldig vormgeven, want anders gaan mensen toch elkaar zitten irriteren, zich aan elkaar zitten ergeren, en je moet proberen om dat voor te zijn. En het zijn soms van die simpele dingen die je gewoon als een gegeven moet beschouwen, ook al is het op dat moment nog niet aanwezig. Ik noem maar wat, iemand met een hele harde stem, en dat in een open ruimte, en die gaat zitten bellen. Dat is niet fijn voor al die anderen die daar zitten, dus daar moet je iets mee, daar moet een gelegenheid voor zijn dat iemand op zijn of haar manier kan functioneren zonder dat het ten koste gaat van andermans arbeidsvreugde.
Dus ja, een beetje zo. Zo probeer je elk aspect vorm te geven om te zorgen dat er eh ja, in ieder geval wat mij betreft geen storende elementen aanwezig zijn. Eh... wat je nooit kunt vormgeven, is die slechte baas hè. Dat ligt op een heel ander vlak. Maar ik denk wel dat als je die ook heel zorgvuldig bedient, en goed blijft luisteren en toevallige opmerkingen meepikt, dan kun je dat altijd wel zorgen dat ook hij of zij zich heel comfortabel voelt en misschien een aardig baas wordt.
OZ: Ja. Ja, nou dat is mooi samengevat, wat je invloed is als ontwerper en waar het ophoudt.
D10: Ja precies. Ja dus... Nee, het houdt absoluut ergens op. ...Wat wel belangrijk is, is dat er toch enigszins voldoende budget beschikbaar is. Want je komt een heel eind, maar een bepaald type comfort kost ook gewoon iets.
OZ: En waar zit hem dat in? Wat maakt comfort duur?
D10: Nou een goede comfortabele stoel is gewoon duurder dan, nou ja, eentje die minder comfortabel is, over het algemeen hè. Je kunt de processen ook heel erg sturen door die mate van comfort. Dat zag je overigens bij het samenwerkingsverband. Heel van die stoelen die zijn overigens niet zo heel duur, omdat het geen organisatie is met veel geld hè, het is toch overheidsgeld. Dat zegt overigens niet altijd alles. Het zijn ook organisaties die absoluut geen verstand van geld hebben. En er is één ruimte waar wat betere stoelen staan, bij de rest daar ben je na anderhalf uur echt klaar mee, dan wil je wel graag van die stoel af. En dat is ook een beetje een bewuste keuze geweest, omdát het allemaal zo over praten gaat, het houdt nooit op hè. Als die mensen heel erg in de praatmodus staan, voegt de lengte van het gesprek niet altijd meer iets toe. En dan is het ook fijn als op een gegeven moment met die stoel niet meer lekker zit. En hij zit best lekker voor anderhalf uur, maar op een gegeven moment is het ook mooi geweest.
OZ: Oké, dus je speelt met comfort en discomfort.
D10: Ja.
OZ: Ja. Oké. Nou, ik ga de opname even stoppen, want we zijn wel afgerond.

9


